قانون ارث
باب دوم در ارث
فصل اول - در موجبات ارث و طبقات مختلفه وراث
ماده ۸۶۱
موجب ارث دو امر است: نسب و سبب.
ماده ۸۶۲
اشخاصي که به موجب نسب ارث ميبرند سه طبقه اند:
۱- پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد.
۲- اجداد و برادر و خواهر و اولاد آنها.
۳- اعمام و عمات و اخوال و خالات و اولاد آنها.
ماده ۸۶۳
وارثين طبقهي بعد وقتي ارث ميبرند که از وارثين طبقهي قبل کسي نباشد.
ماده ۸۶۴
از جمله اشخاصي که به موجب سبب ارث ميبرند هر يک از زوجين است که در حين فوت ديگري زنده باشد.
ماده ۸۶۵
اگر در شخص واحد موجبات متعددهي ارث جمع شود به جهت تمام آن موجبات ارث ميبرد مگر اين که بعضي از آنها مانع ديگري باشد که در اين صورت فقط از جهت عنوان مانع ميبرد.
ماده ۸۶۶
در صورت نبودن وارث، امر ترکهي متوفي راجع به حاکم است.
فصل دوم - در تحقق ارث
ماده ۸۶۷
ارث به موت حقيقي يا به موت فرضي مورث تحقق پيدا ميکند.
ماده ۸۶۸
مالکيت ورثه نسبت به ترکهي متوفي مستقر نميشود مگر پس از اداي حقوق و ديوني که به ترکهي ميت تعلق گرفته.
ماده ۸۶۹
حقوق و ديوني که به ترکهي ميت تعلق ميگيرد و بايد قبل از تقسيم آن ادا شود از قرار ذيل است:
۱- قيمت کفن ميت و حقوقي که متعلق است به اعيان ترکه مثل عيني که متعلق رهن است؛
۲- ديون و واجبات مالي متوفي؛
۳- وصاياي ميت تا ثلث ترکه بدون اجازه ورثه و زياده بر ثلث با اجازهي آنها.
ماده ۸۷۰
حقوق مزبوره در ماده قبل بايد به ترتيبي که در ماده مزبوره مقرر است تأديه شود و مابقي اگر باشد بين وراث تقسيم گردد.
ماده ۸۷۱
هر گاه ورثه نسبت به اعيان ترکه معاملاتي نمايند مادام که ديون متوفي تأديه نشده است معاملات مزبوره نافذ نبوده و ديان ميتوانند آن را بر هم زنند.
ماده ۸۷۲
اموال غائب مفقودالاثر تقسيم نميشود مگر بعد از ثبوت فوت او يا انقضاي مدتي که عادتاً چنين شخصي زنده نميماند.
ماده ۸۷۳
اگر تاريخ فوت اشخاصي که از يکديگر ارث ميبرند مجهول و تقدم و تأخر هيچ يک معلوم نباشد اشخاص مزبور از يکديگر ارث نميبرند مگر آن که موت به سبب غرق يا هدم واقع شود که در اين صورت از يکديگر ارث ميبرند.
ماده ۸۷۴
اگر اشخاصي که بين آنها توارث باشد بميرند و تاريخ فوت يکي از آنها معلوم و ديگري از حيث تقدم و تأخر مجهول باشد فقط آن که تاريخ فوتش مجهول است از آن ديگري ارث ميبرد.
فصل سوم - در شرايط و جمله از موانع ارث
ماده ۸۷۵
شرط وراثت، زنده بودن در حين فوت مورث است و اگر حملي باشد در صوتي ارث ميبرد که نطفهي او حينالموت منعقد بوده و زنده هم متولد شود اگر چه فوراً پس از تولد بميرد.
ماده ۸۷۶
با شک در حيات، حين ولادت، حکم وراثت نميشود.
ماده ۸۷۷
در صورت اختلاف در زمان انعقاد نطفه، امارات قانوني که براي اثبات نسب مقرر است رعايت خواهد شد.
ماده ۸۷۸
هر گاه در حين موت مورث، حملي باشد که اگر قابل وراثت متولد شود مانع از ارث تمام يا بعضي از وراث ديگر ميگردد. تقسيم ارث به عمل نميآيد تا حال او معلوم شود و اگر حمل مانع از ارث هيچ يک از ساير وراث نباشد و آنها بخواهند ترکه را تقسيم کنند بايد براي حمل حصهاي که مساوي حصهي دو پسر از همان طبقه باشد کنار گذارند و حصهي هر يک از وراث مراعا است تا حال حمل معلوم شود.
ماده ۸۷۹
اگر بين وراث، غايب مفقودالاثري باشد سهم او کنار گذارده ميشود تا حال او معلوم شود در صورتي که محقق گردد قبل از مورث مرده است حصهي او به ساير وراث بر ميگردد والا به خود او يا به ورثه او ميرسد.
ماده ۸۸۰
قتل از موانع ارث است بنابراين کسي که مورث خود را عمداً بکشد از ارث او ممنوع ميشود اعم از اين که قتل بالمباشره باشد يا بالتسبيب و منفرداً باشد يا به شرکت ديگري.
ماده ۸۸۱
در صورتي که قتل عمدي مورث به حکم قانون يا براي دفاع باشد مفاد ماده فوق مجري نخواهد بود.
ماده ۸۸۱
(مکرر) کافر از مسلم ارث نميبرد و اگر در بين ورثهي متوفاي کافري، مسلم باشد وراث کافر ارث نميبرند اگر چه از لحاظ طبقه و درجه مقدم بر مسلم باشند.
ماده ۸۸۲
بعد از لعان، زن و شوهر از يکديگر ارث نميبرند و همچنين فرزندي که به سبب انکار او، لعان واقع شده، از پدر و پدر از او ارث نميبرد ليکن فرزند مزبور از مادر و خويشان مادري خود و همچنين مادر و خويشان مادري از او ارث ميبرند.
ماده ۸۸۳
هر گاه پدر بعد از لعان رجوع کند پسر از او ارث ميبرد ليکن از ارحام پدر و همچنين پدر و ارحام پدري از پسر ارث نميبرند.
ماده ۸۸۴
ولدالزنا از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نميبرد ليکن اگر حرمت رابطهاي که طفل ثمرهي آن است نسبت به يکي از ابوين ثابت و نسبت به ديگري به واسطهي اکراه يا شبههي زنا نباشد طفل فقط از اين طرف و اقوام او ارث ميبرد و بالعکس.
ماده ۸۸۵
اولاد و اقوام کساني که به موجب ماده ۸۸۰ از ارث ممنوع ميشوند محروم از ارث نميباشند بنابراين اولاد کسي که پدر خود را کشته باشد از جد مقتول خود ارث ميبرد اگر وراث نزديکتري باعث حرمان آنان نشود.
فصل چهارم - در حجب
ماده ۸۸۶
حجب حالت وارثي است که به واسطهي بودن وارث ديگر از بردن ارث کلاً يا جزئاً محروم ميشود.
ماده ۸۸۷
حجب بر دو قسم است: قسم اول آن است که وارث از اصل ارث محروم ميگردد، مثل برادرزاده که به واسطه بودن برادر يا خواهر متوفي، از ارث محروم ميشود يا برادر ابي که با بودن برادر ابويني از ارث محروم ميگردد؛
قسم دوم آن است که فرض وارث از حد اعلي به حد ادني نازل ميگردد مثل تنزل حصهي شوهر از نصف به ربع در صورتي که براي زوجه اولاد باشد و همچنين تنزل حصهي زن از ربع به ثمن در صورتي که براي زوج او اولاد باشد.
ماده ۸۸۸
ضابطهي حجب از اصل ارث، رعايت اقربيت به ميت است. بنابراين هر طبقه از وراث، طبقهي بعد را از ارث محروم مينمايد مگر در مورد ماده ۹۳۶ و موردي که وارث دورتر بتواند به سمت قائممقامي ارث ببرد که در اين صورت هر دو ارث ميبرند.
ماده ۸۸۹
در بين وراث طبقهي اولي اگر براي ميت اولادي نباشد اولاد او هر قدر که پايين بروند قائممقام پدر يا مادر خود بوده و با هر يک از ابوين متوفي که زنده باشد ارث ميبرند ولي در بين اولاد، اقرب به ميت، ابعد را از ارث محروم مينمايد.
ماده ۸۹۰
در بين وراث طبقهي دوم اگر براي متوفي برادر يا خواهري نباشد اولاد اخوه، هر قدر که پايين بروند قائممقام پدر يا مادر خود بوده با هر يک از اجداد متوفي که زنده باشد ارث ميبرند ليکن در بين اجداد يا اولاد اخوه، اقرب به متوفي ابعد را از ارث محروم ميکند. مفاد اين ماده در مورد وارث طبقه سوم نيز مجري ميباشد.
ماده ۸۹۱
وراث ذيل حاجب از ارث ندارند: پدر، مادر، پسر، دختر، زوج و زوجه.
ماده ۸۹۲
حجب از بعض فرض، در موارد ذيل است:
الف- وقتي که براي ميت، اولاد يا اولاد اولاد باشد: در اين صورت ابوين ميت از بردن بيش از يک ثلث محروم ميشوند مگر در مورد ماده ۹۰۸ و ۹۰۹ که ممکن است هر يک از ابوين به عنوان قرابت يا رد بيش از يک سدس ببرد همچنين زوج از بردن بيش از يک ربع و زوجه از بردن بيش از يک ثمن محروم ميشود.
ب- وقتي که براي ميت چند برادر يا خواهر باشد: در اين صورت مادر ميت از بردن بيش از يک سدس محروم ميشود مشروط بر اين که:
اولاً- لااقل دو برادر يا يک برادر با دو خواهر يا چهار خواهر باشند؛
ثانياً- پدر آنها زنده باشد؛
ثالثاً- از ارث ممنوع نباشد مگر به سبب قتل؛
رابعاً- ابويني يا ابي تنها باشند.
فصل پنجم - در فرض و صاحبان فرض
ماده ۸۹۳
وراث، بعضي به فرض، بعضي به قرابت و بعضي گاه به فرض و گاهي به قرابت ارث ميبرند.
ماده ۸۹۴
صاحبان فرض اشخاصي هستند که سهم آنان از ترکه معين است و صاحبان قرابت کساني هستند که سهم آنها معين نيست.
ماده ۸۹۵
سهام معينه که فرض ناميده ميشود عبارت است از: نصف، ربع، ثمن، دوثلث، ثلث و سدس ترکه.
ماده ۸۹۶
اشخاصي که به فرض ارث ميبرند عبارتند از: مادر و زوج و زوجه.
ماده ۸۹۷
اشخاصي که گاه به فرض و گاهي به قرابت ارث ميبرند عبارتند از: پدر، دختر و دخترها، خواهر و خواهرهاي ابي يا ابويني و کلاله امي.
ماده ۸۹۸
وراث ديگر به غير از مذکورين در دو ماده فوق به قرابت ارث ميبرند.
ماده ۸۹۹
فرض سه وارث نصف ترکه است:
۱- شوهر در صورت نبودن اولاد براي متوفا اگر چه از شوهر ديگر باشد؛
۲- دختر اگر فرزند منحصر باشد؛
۳- خواهر ابويني يا ابي تنها در صورتي که منحصر به فرد باشد.
ماده ۹۰۰
فرض دو وارث ربع ترکه است:
۱- شوهر در صورت فوت زن با داشتن اولاد؛
۲- زوجه يا زوجهها در صورت فوت شوهر بدون اولاد.
ماده ۹۰۱
ثمن، فريضهي زوجه يا زوجهها است در صورت فوت شوهر با داشتن اولاد.
ماده ۹۰۲
فرض دو وارث دو ثلث ترکه است:
۱- دو دختر و بيشتر در صورت نبودن اولاد ذکور؛
۲- دو خواهر و بيشتر ابويني يا ابي تنها با نبودن برادر.
ماده ۹۰۳
فرض دو وارث ثلث ترکه است:
۱- مادر متوفي در صورتي که ميت اولاد و اخوه نداشته باشد؛
۲- کلاله امي در صورتي که بيش از يکي باشد.
ماده ۹۰۴
فرض سه وارث سدس ترکه است: پدر و مادر و کلاله امي اگر تنها باشد.
ماده ۹۰۵
از ترکهي ميت هر صاحب فرض حصه خود را ميبرد و بقيه به صاحبان قرابت ميرسد و اگر صاحب قرابتي در آن طبقه مساوي با صاحب فرض در درجه نباشد باقي به صاحب فرض رد ميشود مگر در مورد زوج و زوجه که به آنها رد نميشود ليکن اگر براي متوفي وارثي به غير از زوج نباشد زائد از فريضه به او رد ميشود.
فصل ششم - در سهمالارث طبقات مختلفه وراث
مبحث اول - در سهمالارث وراث طبقه اولي
ماده ۹۰۶
اگر براي متوفي اولاد يا اولاد اولاد از هر درجه که باشد موجود نباشد هر يک از ابوين در صورت انفراد، تمام ارث را ميبرد و اگر پدر و مادر ميت هر دو زنده باشند مادر يک ثلث و پدر دو ثلث ميبرد ليکن اگر مادر حاجب داشته باشد سدس از ترکه متعلق به مادر و بقيه مال پدر است.
ماده ۹۰۷
اگر متوفي ابوين نداشته و يک يا چند نفر اولاد داشته باشد ترکه به طريق ذيل تقسيم ميشود:
اگر فرزند، منحصر به يکي باشد خواه پسر خواه دختر تمام ترکه به او ميرسد.
اگر اولاد متعدد باشند ولي تمام پسر، يا تمام دختر، ترکه بين آنها بالسويه تقسيم ميشود. اگر اولاد متعدد باشند و بعضي از آنها پسر و بعضي دختر، پسر دو برابر دختر ميبرد.
ماده ۹۰۸
هر گاه پدر يا مادر متوفي يا هر دو ابوين او موجود باشد با يک دختر فرض هر يک از پدر و مادر سدس ترکه و فرض دختر نصف آن خواهد بود و ما بقي بين تمام وراث به نسبت فرض آنها تقسيم شود مگر اين که مادر حاجب داشته باشد که در اين صورت مادر از مابقي چيزي نميبرد.
ماده ۹۰۹
هر گاه پدر يا مادر متوفي يا هر دو ابوين او موجود باشند با چند دختر، فرض تمام دخترها دو ثلث ترکه خواهد بود که بالسويه بين آنها تقسيم ميشود و فرض هر يک از پدر و مادر يک سدس و مابقي اگر باشد بين تمام ورثه به نسبت فرض آنها تقسيم ميشود مگر اين که مادر حاجب داشته باشد در اين صورت مادر از باقي چيزي نميبرد.
ماده ۹۱۰
هر گاه ميت اولاد داشته باشد گر چه يک نفر، اولاد اولاد او ارث نميبرند.
ماده ۹۱۱
هر گاه ميت اولاد بلاواسطه نداشته باشد اولاد اولاد او قائممقام اولاد بوده و بدين طريق جزو وراث طبقه اول محسوب و با هر يک از ابوين که زنده باشد ارث ميبرد. تقسيم ارث بين اولاد بر حسب نسل به عمل ميآيد: يعني هر نسل حصهي کسي را ميبرد که به توسط او به ميت ميرسد. بنابراين اولاد پسر دو برابر اولاد دختر ميبرند. در تقسيم بين افراد يک نسل، پسر دو برابر دختر ميبرد.
ماده ۹۱۲
اولاد اولاد تا هر چه که پايين بروند به طريق مذکور در ماده فوق ارث ميبرند با رعايت اين که اقرب به ميت ابعد را محروم ميکند.
ماده ۹۱۳
در تمام صور مذکوره در اين مبحث هر يک از زوجين که زنده باشد فرض خود را ميبرد و اين فرض عبارت است: از نصف ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه در صورتي که ميت اولاد يا اولاد اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه براي زوج و ثمن آن براي زوجه در صورتي که ميت اولاد يا اولاد اولاد داشته باشد و مابقي ترکه بر طبق مقررات مواد قبل مابين ساير وراث تقسيم ميشود.
ماده ۹۱۴
اگر به واسطهي بودن چندين نفر صاحبان فرض، ترکهي ميت کفايت نصيب تمام آنها را نکند نقص بر بنت و بنتين وارد ميشود و اگر پس از موضوع کردن نصيب صاحبان فرض، زيادتي باشد و وارثي نباشد که زياده را به عنوان قرابت ببرد اين زياده بين صاحبان فرض بر طبق مقررات مواد فوق تقسيم ميشود ليکن زوج و زوجه مطلقاً و مادر اگر حاجب داشته باشد از زيادي چيزي نميبرد.
ماده ۹۱۵
انگشتري که ميت معمولاً استعمال ميکرده و همچنين قرآن و رختهاي شخصي و شمشير او به پسر بزرگ او ميرسد بدون اين که از حصهي او از اين حيث چيزي کسر شود مشروط بر اين که ترکهي ميت منحصر به اين اموال نباشد.
مبحث دوم - در سهمالارث وراث طبقه دوم
ماده ۹۱۶
هر گاه براي ميت و ارث طبقه اولي نباشد ترکه او به وارث طبقه ثانيه ميرسد.
ماده ۹۱۷
هر يک از وراث طبقه دوم اگر تنها باشد تمام ارث را ميبرد و اگر متعدد باشند ترکهي بين آنها بر طبق مواد ذيل تقسيم ميشود.
ماده ۹۱۸
اگر ميت اخوهي ابويني داشته باشد اخوهي ابي ارث نميبرند. در صورت نبودن اخوهي ابويني اخوهي ابي حصهي ارث آنها را ميبرند. اخوهي ابويني و اخوهي ابي هيچ کدام اخوهي امي را از ارث محروم نميکنند.
ماده ۹۱۹
اگر وراث ميت چند برادر ابويني يا چند برادر ابي يا چند خواهر ابويني يا چند خواهر ابي باشند ترکه بين آنها بالسويه تقسيم ميشود.
ماده ۹۲۰
اگر وراث ميت چند برادر و خواهر ابويني يا چند برادر و خواهر ابي باشند حصهي ذکور دو برابر اناث خواهد بود.
ماده ۹۲۱
اگر وراث چند برادر امي يا چند خواهر امي يا چند برادر و خواهر امي باشند ترکه بين آنها بالسويه تقسيم ميشود.
ماده ۹۲۲
هر گاه اخوهي ابويني و اخوهي امي با هم باشند تقسيم به طريق ذيل ميشود:
اگر برادر يا خواهر امي يکي باشد سدس ترکه را ميبرد و بقيه مال اخوهي ابويني يا ابي است که به طريق مذکور در فوق تقسيم مينمايند. اگر کلاله امي متعدد باشد ثلث ترکه به آنها تعلق گرفته و بين خود بالسويه تقسيم ميکنند و بقيه مال اخوهي ابويني يا ابي است که مطابق مقررات مذکور در فوق تقسيم مينمايند.
ماده ۹۲۳
هر گاه ورثه، اجداد يا جدات باشد ترکه به طريق ذيل تقسيم ميشود:
اگر جد يا جده تنها باشد اعم از ابي يا امي تمام ترکه به او تعلق ميگيرد.
اگر اجداد و جدات متعدد باشند در صورتي که ابي باشند ذکور دو برابر اناث ميبرد و اگر همه امي باشند بين آنها بالسويه تقسيم ميگردد.
اگر جد يا جده ابي و جد يا جده امي با هم باشند ثلث ترکه به جد يا جده امي ميرسد و در صورت تعدد اجداد امي آن ثلث بين آنها بالسويه تقسيم ميشود و دو ثلث ديگر به جد يا جده ابي ميرسد و در صورت تعدد، حصهي ذکور از آن دو ثلث دو برابر حصهي اناث خواهد بود.
ماده ۹۲۴
هر گاه ميت اجداد و کلاله با هم داشته باشد دو ثلث ترکه به وراثي ميرسد که از طرف پدر قرابت دارند و در تقسيم آن حصهي ذکور دو برابر اناث خواهد بود و يک ثلث به وراثي ميرسد که از طرف مادر قرابت دارند و بين خود بالسويه تقسيم مينمايند. ليکن اگر خويش مادري فقط يک برادر يا يک خواهر امي باشد فقط سدس ترکه به او تعلق خواهد گرفت.
ماده ۹۲۵
در تمام صور مذکوره در مواد فوق اگر براي ميت نه برادر باشد و نه خواهر، اولاد اخوه قائممقام آنها شده و با اجداد ارث ميبرند در اين صورت تقسيم ارث نسبت به اولاد اخوه بر حسب نسل به عمل ميآيد: يعني هر نسل حصه کسي را ميبرد که به واسطهي او به ميت ميرسد بنابراين اولاد اخوهي ابويني يا ابي حصهي اخوه ابويني يا ابي تنها و اولاد کلاله امي حصه کلاله امي را ميبرند. در تقسيم بين افراد يک نسل اگر اولاد اخوهي ابويني يا ابي تنهاباشند ذکور دو برابر اناث ميبرد و اگر از کلاله امي باشند بالسويه تقسيم ميکنند.
ماده ۹۲۶
در صورت اجتماع کلاله ابويني و ابي و امي، کلاله ابي ارث نميبرد.
ماده ۹۲۷
در تمام مواد مذکور در اين مبحث هر يک از زوجين که باشد فرض خود را از اصل ترکه ميبرد و اين فرض عبارت است از نصف اصل ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه. متقربين به مادر هم اعم از اجداد يا کلاله فرض خود را از اصل ترکه ميبرند. هر گاه به واسطه ورود زوج يا زوجه نقصي موجود گردد نقص بر کلاله ابويني يا ابي يا بر اجداد ابي وارد ميشود.
مبحث سوم - در سهمالارث وراث طبقه سوم
ماده ۹۲۸
هر گاه براي ميت وراث طبقه دوم نباشد ترکه او به وراث طبقه سوم ميرسد.
ماده ۹۲۹
هر يک از وراث طبقه سوم اگر تنها باشد تمام ارث را ميبرد و اگر متعدد باشند ترکه بين آنها بر طبق مواد ذيل تقسيم ميشود.
ماده ۹۳۰
اگر ميت اعمام يا اخوال ابويني داشته باشد اعمام يا اخوال ابي ارث نميبرند در صورت نبودن اعمام يا اخوال ابويني اعمام يا اخوال ابي حصهي آنها را ميبرند.
ماده ۹۳۱
هر گاه وراث متوفي، چند نفر عمو يا چند نفر عمه باشند ترکهي بين آنها بالسويه تقسيم ميشود، در صورتي که همهي آنها ابويني يا همه ابي يا همه امي باشند. هر گاه عمو و عمه با هم باشند در صورتي که همه امي باشند ترکه را بالسويه تقسيم مينمايند و در صورتي که همه ابويني يا ابي باشند حصه ذکور دو برابر اناث خواهد بود.
ماده ۹۳۲
در صورتي که اعمام امي و اعمام ابويني يا ابي با هم باشند عم يا عمه امي اگر تنها باشند سدس ترکه به او تعلق ميگيرد و اگر متعدد باشند ثلث ترکه و اين ثلث را مابين خود بالسويه تقسيم ميکنند و باقي ترکه به اعمام ابويني يا ابي ميرسد که در تقسيم، ذکور دو برابر اناث ميبرد.
ماده ۹۳۳
هر گاه وراث متوفي چند نفر دايي يا چند نفر خاله يا چند نفر دايي و چند نفر خاله با هم باشند ترکه بين آنها بالسويه تقسيم ميشود خواه همه ابويني خواه همه ابي و خواه همه امي باشند.
ماده ۹۳۴
اگر وراث ميت دايي و خالهي ابي يا ابويني با دايي و خالهي امي باشند طرف امي اگر يکي باشد سدس ترکه را ميبرد و اگر متعدد باشند ثلث آن را ميبرند و بين خود بالسويه تقسيم ميکنند و مابقي مال دايي و خالههاي ابويني يا ابي است که آنها هم بين خود بالسويه تقسيم مينمايند.
ماده ۹۳۵
اگر براي ميت يک يا چند نفر اعمام با يک يا چند نفر اخوال باشد ثلث ترکه به اخوال و دو ثلث آن به اعمام تعلق ميگيرد.
تقسيم ثلث بين اخوال بالسويه به عمل ميآيد ليکن اگر بين اخوال يک نفر امي باشد سدس حصه اخوال به او ميرسد و اگر چند نفر امي باشند ثلث آن حصه به آنها داده ميشود و در صورت اخير تقسيم بين آنها بالسويه به عمل ميآيد.
در تقسيم دو ثلث بين اعمام، حصهي ذکور دو برابر اناث خواهد بود. ليکن اگر بين اعمام يک نفر امي باشد سدس حصهي اعمام به او ميرسد و اگر چند نفر امي باشند ثلث آن حصه به آنها ميرسد و در صورت اخير آن ثلث را بالسويه تقسيم ميکنند.
در تقسيم پنج سدس و يا دو ثلث که از حصهي اعمام باقي ميماند بين اعمام ابويني يا ابي حصه ذکور دو برابر اناث خواهد بود.
ماده ۹۳۶
با وجود اعمام يا اخوال، اولاد آنها ارث نميبرند مگر در صورت انحصار وارث به يک پسرعموي ابويني با يک عموي ابي تنها که فقط در اين صورت پسرعمو، عمو را از ارث محروم ميکند. ليکن اگر با پسرعموي ابويني خال يا خاله باشد يا اعمام متعدد باشند ولو ابي تنها، پسرعمو ارث نميبرد.
ماده ۹۳۷
هر گاه براي ميت نه اعمام باشد و نه اخوال اولاد آنها به جاي آنها ارث ميبرند و نصيب هر نسل نصيب کسي خواهد بود که به واسطهي او به ميت متصل ميشود.
ماده ۹۳۸
در تمام موارد مزبوره در اين مبحث هر يک از زوجين که باشد فرض خود را از اصل ترکه ميبرد و اين فرض عبارت است از: نصف اصل ترکه براي زوج و ربع آن براي زوجه.
متقرب به مادر هم نصيب خودرا از اصل ترکه ميبرد. باقي ترکه مال متقرب به پدر است و اگر نقصي هم باشد بر متقربين به پدر وارد ميشود.
ماده ۹۳۹
در تمام موارد مذکوره در اين مبحث و دو مبحث قبل اگر وارث خنثي بوده و از جمله وراثي باشد که ذکور آنها دو برابر اناث ميبرند، سهمالارث او به طريق ذيل معين ميشود:
اگر علائم رجوليت غالب باشد سهمالارث يک پسر از طبقه خود و اگر علائم اناثيت غلبه داشته باشد سهمالارث يک دختر از طبقهي خود را ميبرد و اگر هيچ يک از علائم غالب نباشد نصف مجموع سهمالارث يک پسر و يک دختر از طبقهي خود را خواهد برد.
مبحث چهارم - در ميراث زوج و زوجه
ماده ۹۴۰
زوجين که زوجيت آنها دائمي بوده و ممنوع از ارث نباشند از يکديگر ارث ميبرند.
ماده ۹۴۱
سهمالارث زوج و زوجه از ترکهي يکديگر به طوري است که در مواد ۹۱۳، ۹۲۷ و ۹۳۸ ذکر شده است.
ماده ۹۴۲
در صورت تعدد زوجات ربع يا ثمن ترکه که تعلق به زوجه دارد بين همهي آنان بالسويه تقسيم ميشود.
ماده ۹۴۳
اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعي مطلقه کند هر يک از آنها که قبل از انقضاي عده بميرد ديگري از او ارث ميبرد ليکن اگر فوت يکي از آنها بعد از انقضاي عده بوده و يا طلاق بائن باشد از يکديگر ارث نميبرند.
ماده ۹۴۴
اگر شوهر در حال مرض زن خود را طلاق دهد و در ظرف يک سال از تاريخ طلاق به همان مرض بميرد زوجه از او ارث ميبرد اگرچه طلاق بائن باشد مشروط بر اين که زن شوهر نکرده باشد.
ماده ۹۴۵
اگر مردي در حال مرض زني را عقد کند و در همان مرض قبل از دخول بميرد زن از او ارث نميبرد ليکن اگر بعد از دخول يا بعد از صحت يافتن از آن مرض بميرد زن از او ارث ميبرد.
ماده ۹۴۶
زوج از تمام اموال زوجه ارث ميبرد در صورت فرزندار بودن زوج یک هشتم در عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیر منقول هعم از عرصه واعیان ارث می برد . در صورتی که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد سهم زوجه یک چهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق می با شد.
ماده ۹۴۷
حذف شد
ماده ۹۴۸
هر گاه درمورد ماده قبل ورثه از اداي قيمت ابنيه و اشجار امتناع کند زن ميتواند حق خود را از عين آنها استيفا نمايد.
ماده ۹۴۹
در صورت نبودن هيچ وارث ديگر به غير از زوج يا زوجه، شوهر تمام ترکه زن متوفات خود را ميبرد ليکن زن فقط نصيب خود را و بقيه ترکهي شوهر در حکم مال اشخاص بلاوارث و تابع ماده ۸۶۶ خواهد بود